De ‘Historische Canon van Culemborg’ is nog altijd een mooi en super leesbaar boek. Het vertelt ons over de geschiedenis van Culemborg in vijftig aansprekende ‘vensters’. De Canon verscheen in september 2009, maar was al vrij snel uitverkocht. Tegenwoordig is hij alleen tweedehands te krijgen, en dan moet je er soms een aardig prijsje voor neerleggen.
Dat het ‘Blauwe Boek’ al zo snel was uitverkocht, maakt dat menigeen er nu, ruim zestien jaar later, amper weet van heeft dat het bestaat. Toch is dit bijzondere naslagwerk nog altijd voor iedere belangstellende lezer, jong of oud, beschikbaar. Het complete ‘gedrukte boek’ staat als PDF op internet (al moet je er even naar zoeken), maar digitaal zijn de vensters (in verkorte vorm) vrij eenvoudig te vinden.
Het idee, het begin
De Historische Canon van Nederland verscheen in 2006. Deze Canon goot onze landelijke geschiedenis in een vorm, waar het onderwijs op scholen goed mee uit de voeten kon. Dat wil zeggen: de geschiedenis van prehistorie tot nu, opgeknipt in vijftig onderwerpen die te gebruiken zijn als aansprekende lesstof in meerdere vakken of leergebieden.
Op de landelijke Canon volgende al gauw lokale Canons. In Tiel verscheen er al een in 2007, en ook in Culemborg was de tijd er rijp voor. Het initiatief kwam uit de gemeenteraad. Daarin zaten toen een aantal historici en onderwijsmensen die de Canon een heel goed idee vonden. Onder hen Anton Vermet (CDA) en Harry van Alphen (D66). Van Alphen diende in 2008 een motie in die het College van B&W vroeg ermee aan de slag te gaan. Onderwijs-wethouder Roeland Geertzen, eveneens historicus, kreeg de opdracht om de kar te gaan trekken. Het idee kreeg volop steun in de raad. In die tijd speelde ook de restauratie van het stadhuis en de bouw van een nieuwe raadszaal. “Daardoor begon de lokale geschiedenis in de gemeenteraad als vanzelf meer te leven”, zo vertelt Geertzen.
Productieve hand
Geertzen, die destijds ook ‘Monumenten’ onder zijn hoede had, blikt met ons terug op de totstandkoming van de Culemborgse Canon.
Hij was de projectleider, maar werkte nauw samen met Luciënne Bartels, Yvonne Jakobs, Hans Saan en Jan Smits. Zij hadden allemaal veel historische kennis in huis. Yvonne als voorzitter van het historisch genootschap en organisator van Open Monumentendag, Hans Saan als voorzitter van de Museumvrienden en Jan Smits als Erfgoed- en Monumentenambtenaar. “Wat heel goed werkte, is dat Luciënne Bartels als erfgoed-educator de eindteksten schreef.” Het zorgde voor een duidelijke eenheid in het boek en goed leesbare verhalen. “Ze heeft in de totstandkoming echt een enorm productieve hand gehad.”
En ja, wat is dan ‘geschiedenis in een notedop’? Wat waren de vijftig onderwerpen uit onze geschiedenis die iedere Culemborger zou moeten weten? Daar is in de initiatiefgroep stevig over gediscussieerd. “De eerste aanzet was vrij thematisch, met overzichten op onderwerp”, zo vertelt Luciënne. “Als je dat zo wilt, dan kan dat natuurlijk”, zegt ze, “Maar dan moet je geen Canon willen maken, want die werkt met ‘vensters’ of ‘kijkmomenten’ in de chronologie. Als je die goed uitkiest, komen de verschillende thema’s daarin als vanzelf terug.” Luciënne werkte dat uit in een voorstel, dat werd aangenomen. En zo ontstonden vijftig ‘vensters, geplaatst op voor de Canon karakteristieke slingerlijn door de tijd.
Schrijversgroep
Vijftig onderwerpen, wie gingen daarover schrijven? Auteurs werden aangezocht: behalve de leden van de startgroep, nog zo’n vijfttiental historici, archivarissen, museummensen en journalisten. Mensen die er al veel van een onderwerp afwisten, of zich erin gingen verdiepen. “Ik vond het ontzettend leuk”, zegt Geertzen, “om al die mensen – die mij lang niet altijd bekend waren – te leren kennen”.
De auteurs schreven de basisteksten vol informatie over de onderwerpen, waarna Luciënne ermee aan de slag ging. “Als je mij een tekst levert, maak ik er toch wat anders van”, zegt ze.
Dat wil zeggen: een leesbare tekst, gericht op de belangrijkste doelgroep, scholieren in het onderwijs. En alles in kort bestek: elk venster telt grofweg 500 woorden.
‘Dat was niet altijd even simpel’, vertelt Luciënne. “Ik probeerde alles te lezen wat ik over iets kon vinden, zodat ik voor mezelf een goed overzicht had, en er daarna een toegankelijk verhaal van kon maken.” Daarna kon de auteur aangeven of het okee was.
Leuk en vlot project
“Een heel leuk project’, zegt Jan Smits, terugblikkend. Met als resultaat een boek waar hij af en toe nog steeds met plezier in grasduint. Jan besteedde veel tijd aan de beeldredactie: het zorgen voor goede afbeeldingen bij de verhalen. Ook Hans Saan was direct voor het project te porren. “Als je destijds iets geschiedkundigs wilde weten, raadpleegde je het boek ‘Culemborg. Beeld van een Stad’.” Er was niet zoveel anders. “Daarom vond ik het idee van een Canon ook zo leuk.”
Samen met Yvonne Jakobs en Nicole Spaans van het Museum had hij al de ‘Kleine Geschiedenis van Culemborg’ geschreven. Culemborgs geschiedenis in een notedop, ‘voor iedereen die meer wil weten over de historie van de stad‘. Die brochure verscheen op 5 december 2005, bij gelegenheid van de 500-ste sterfdag van Vrouwe Elisabeth van Culemborg.
De totstandkoming van de Culemborgse Canon was een vlot lopend project. De gemeente was bereid te financieren. Boekhandel Tomey werkte mee, en ook de BDU (de Barneveldse Drukkerij & Uitgeverij) als uitgever van de Culemborgse Courant participeerde. Het ‘blauwe boek’ werd gedrukt in een oplage van 1.500 exemplaren.
De Historische Canon werd op vrijdag 11 september 2009 op een bijeenkomst op de vooravond van Open Monumentendag gepresenteerd. Burgemeester Roland van Schelven, samenstelster Luciënne Bartels en scholiere Jamilla Frenay kregen de eerste exemplaren uitgereikt.
Waar vind je de Canon ?
Wie de ‘Historische Canon’ wil lezen is tegenwoordig aangewezen op het internet.
In een verkorte versie zijn alle vensters te vinden op de websites van de Canon van Nederland en Mijn Gelderland. Hier vind je ook de Canon van Gelderland en de Canons van de omliggende gemeenten in onze streek.
In 2013 verscheen een gedrukte Canon van Buren. De Canon van Tiel is in 2025 herzien.
De nieuwe gefuseerde gemeente West-Betuwe bracht onlangs haar eigen Canon-boek uit.
Een PDF van het in 2009 verschenen boek ‘Historische Canon van Culemborg’ kun je downloaden via een link in de ‘Colofon’ van de digitale ‘Canon van Culemborg’.
