Op 23 januari, de naamdag van Sint Emerentiana, een christelijke martelares die in de Romeinse tijd door steniging om het leven werd gebracht, vierden de Culemborgers in vroeger tijd elk jaar hun eigen feest.
Met de feestelijkheden werd herdacht dat de stad en zijn burgers in 1428 een nachtelijke overrompeling door Jan van Buren, proost van Aken, hadden afgeslagen.
Architect Theo A. Ausems, eerste secretaris van Voet, maakte deze tekening van de overval op Culemborg in 1428. Rechts bisschop Zweder op het kasteel. Boven de Slotpoort het afgehakte hoofd van Jan van Buren. Bron: RAR 1236-4823
De proost was heimelijk de stad in gedrongen, door een brug over de stadsgracht te slaan. Gelukkig voor de stad, stortte de brug in, zodat het grootste deel van zijn leger van 1500 man buiten de muren bleef. De kleine groep die wel over de muren was geklommen, werd door de brugers gedood of gevangengenomen. De proost zelf, die zich tijdens de gevechten in een riool had trachten te verstoppen, werd eruit getrokken en op de Oude Vismarkt naast het stadhuis op de visbanken gelegd en in moten gehakt. ‘Goddank, de proost van Aken op de visbank!’
Over het hoe en waarom van die nachtelijke aanval, kun je lezen in de ‘Nieuwsbrief’ van deze website die ik op 24 januari heb rondgestuurd.
Ben je geïnteresseerd, klik dan hier op de PDF van nieuwsbrief. Wil je de nieuwsbrief voortaan zelf ontvangen, meld je dan aan via deze link.
De houtsnede boven de deur rechts verbeeldt het treurig lot van Jan van Buren, die door Culemborgse visvrouwen in moten werd gehakt.
Sint Emerentianadag is tot 1578 gevierd. Toen maakte de Reformatie niet in alle eeuwen gevierd. De Reformatie en graaf Floris I er een eind aan.
Tegenwoordig Culemborgs historische vereniging ‘A.W.K. Voet van Oudheusden’ rond de naamdag van de heilige een Emerentiana-lezing, als eerste activiteit in het nieuwe jaar.
En wat als die nachtelijke overval in 1428 toch eens was gelukt?
Dan had de kaart van Gelderland er nu anders uitgezien. Dan had Culemborg al sinds 1428 tot de provincie Utrecht behoord, en had Culemborg geen glorietijd onder vrouwe Elisabeth meegemaakt.
Toch iets om ook nu nog te vieren dat het toen anders gelopen is.
Je leest er meer over in de nieuwsbrief.
