In Culemborg is Alies Derwig-Witteveen bij velen bekend van de tentoonstellingen die ze vanaf 2008 organiseerde in haar eigen galerie aan de Herenstraat, op het hoekje van het Vierheemskinderstraatje. Vóór die tijd exposeerde ze op andere plekken: aanvankelijk op haar werk, in de Barbara-polikliniek; later op de museumzolder in het Elisabeth Weeshuis, en toen dat verbouwd werd, in stellingmolen ‘De Hoop’ aan Het Jach.
Alies Derwig overleed onverwacht, na een kort ziekbed, op zondag 13 april 2025. Ze werd 76 jaar. Aan de voorbereidingen voor de jaarlijkse expositie op Open Monumentendag, die daarna dikwijls nog zo’n anderhalve maand te zien bleef, was ze al begonnen. Dit jaar zou daarin de historische Culemborgse stadsmuur centraal staan, met zijn vele stadspoorten en muurtorens, waarvan de meeste inmiddels verdwenen zijn. Die expositie komt er niet meer.
Alies Derwig maakte de afgelopen dertig jaar veel werk van haar exposities, waarin ze altijd verrassende nieuwigheden en bijzondere voorwerpen uit het stadsverleden bijeen wist te sprokkelen. Daar kon ze dan enthousiast over vertellen.
Dertig jaar geleden, in september 1995, organiseerde ze haar eerste tentoonstelling in het Elisabeth Weeshuis. Daar presenteerde ze prachtige en ‘onbekende’ foto’s van Culemborgse gevelstenen. Er kwam twee jaar later ook een boekje van.
Over die expositie schreef ik destijds een artikel. Dat verscheen op 30 september 1995 in het wekelijkse huis-aan-huis-blad Extra Nieuws, editie Culemborg. In het interview kun je lezen hoe Alies destijds aan haar indrukwekkende carrière van ‘dertig jaar exposeren’ is begonnen: als een enthousiast fotograaf, die aanvankelijk vooral prachtige themafoto maakte’, maar in de jaren daarna haar hart in toenemende mate verloor aan de Culemborgse geschiedenis.
Het is Alies ten voeten uit.
Interview met Alies – Extra Nieuws, 30 september 1995
ALIES DERWIG MAAKT VERRASSENDE ‘CULEMBORGSE’ FOTO’S
door Bert Blommers
CULEMBORG – “Ik ben maar een amateur”, zegt ze zelf. Toch maakt ze prachtige foto’s. “Het is voor mij vooral een hobby, naast het gewone werk.” Alies Derwig, doktersvrouw, werkt als hoofd van het lab in de Culemborgse polikliniek. Ze fotografeert veel. In het museum Elisabeth Weeshuis is tot half oktober [1995] een tentoonstelling te zien van foto’s die ze gemaakt heeft van delen van gevels in de Culemborgse binnenstad.
Ze krijgt er een hoop reacties op. “Dat vind ik hartstikke leuk”, zegt ze. “Als mensen enthousiast zijn over wat je doet, krijg je daar natuurlijk een kick van.” Het zijn dan ook verrassende foto’s. “Als je een heel pand fotografeert, dan herkennen de mensen het meestal wel”, vertelt Alies. Bij details raken ze echter al gauw de kluts kwijt; dan hebben ze eigenlijk nog nooit zo goed gekeken. “Maar kijk je beter, dan zie je het ineens, en zeg je: ‘Hé, er zit toch iets leuks in zo’n pandje’. Dan blijkt dat je in Culemborg nog best eens verrast kunt worden.”
Makelaar (middenstrook) van de ingang van de Oud-Katholieke kerk aan de Varkensmarkt, met een afbeelding van Sint Barbara.
Leuke vondst
De expositie is als een spelletje begonnen. Een foto-quiz eigenlijk, voor de vrouwengroep van de Open Hof. Ze zeiden toen: ‘Alies, jij hebt toch zoveel foto’s?’ “Meneer Sepers heeft die avond iets meer over de getoonde geveltjes vertelt. En al gauw was er toen het idee om die ‘leuke detailfoto’s’ in het VVV-kantoor op te hangen. Tot er iemand zei: ‘Joh, dat is iets voor Monumentendag!’ En toen ben ik – lopend, fietsend – nieuwe foto’s gaan maken.”
Alies vond daarna steeds nieuwe stenen. Op de zgn. ‘makelaar’, bovenin de versierde deurlijst van de Oud-Katholieke kerk op de Varkensmarkt zag ze bijvoorbeeld de afbeelding van de heilige Barbara, Culemborgs schutpatroon. “Ineens viel mijn oog erop”, vertelt ze. Ze is er best trots op, want niemand die zoiets zou ‘moeten’ weten, kon de afbeelding echt plaatsen.
De tentoonstelling komt op een leuk moment. “Van Mark van ‘t Hof, de nieuwe Monumentenambtenaar, hoorde ik dat de historische vereniging hier bezig was met een inventarisatie van gevelstenen. Daar moet een boekje van komen. Marianne Budde coördineert dat.” Maar er moet nog flink wat onderzoek gedaan worden, naar de betekenis én de achtergrond van die stenen.
Het verbaasde Alies wel dat veel bewoners niet weten wat de gevelsteen in hun pand precies betekent. “Als ik in zo’n pand zou wonen, zou ik er zeker naar gaan zoeken.” In haar eigen huis op de hoek van de Herenstraat en het Vierheemskinderstraatje zitten twee gevelstenen, een met leeuwenkopjes en de ander met het jaartal 1615 erin.
Alies Derwig, op een buitenfoto uit 2001 die ze zelf graag zag.
Vulkaangek
Alies Derwig exposeerde al vaker. In de dokterspraktijk van haar man hangt ze steeds andere foto’s op. “Dan hoeven de mensen niet altijd tegen hetzelfde aan te kijken, Wisselende foto’s, dat vinden de mensen veel leuker.” Elk jaar exposeert ze in de polikliniek. Ook exposeerde ze in de Bibliotheek. Onlangs kon men haar foto’s bewonderen bij ‘Kleur en Licht’, in de Zandstraat.
Alies maakt graag foto’s van de natuur, van stenen en rotswanden. “Mijn man en ik zijn tamelijk vulkaangek”, vertelt ze. Ze zijn beiden ook reislustig. Op vakanties en fietstochten gaat de camera altijd mee. Soms doet Alies verslag van zo’n reis, zoals van de reis naar IJsland, voor de vrienden van het museum, en een vulkanentocht in Italië, voor de vrouwenvereniging.
De geboren Friezin fotografeert al zeker vijftien jaar. In 1975 kwam ze in Culemborg wonen. Ze kwam uit de tropen. In Paramaribo werkte Alies twee jaar in het ziekenhuislaboratorium. “Tamelijk primitief, maar ik vond het er heel leuk”. Terug in Nederland zocht ze een klein ziekenhuisje. Ze vond het in Culemborg. Daar vond ze ook haar man. Hij verbond zich in 1977 met dokter Vroon. “Toen we ons verloofden, kregen we van hem dat boek ‘De Betuwe’, je weet wel, die dikke monumentenbeschrijving”. Vroon zei toen: ‘daar heb je wel wat aan’. Alies kan dat inmiddels beamen. “Ik heb er nog nooit zoveel in gelezen als de laatste tijd.”
De leukste foto’s
“Ik maakte altijd al veel foto’s”, zegt Alies Derwig. Maar ze fotografeert nu toch wel iets anders dan vroeger. “Als we weggaan of gaan fietsen, zie je altijd ontzettend veel”. De laatste jaren werkt ze meer met thema’s. In de natuur, zoals korenvelden, bietenvelden, of strobalen. En ze wordt ook steeds beter. “Je maakt eens een foto van een rotsgrond. Als je die dan vergroot, krijg je de leukste foto’s. Dat groeit zo; vroeger deed ik dat niet.”
De foto’s die ze exposeerde bij ‘Kleur en Licht’, hadden als thema ‘het strand’. Zandribbels, waar het water over sijpelt, schelpen, een drooggevallen kwal. Dat alles levert fantastisch mooie foto’s op, met een schitterende kleurenpracht. “Zulk soort dingen ben ik de laatste jaren meer gaan doen”, geeft Alies de ontwikkeling in haar werk aan.
Twee gevelstenen van huizen aan de Oude Vismarkt, uit 1911 en 1936.
Brokjes geschiedenis
Ze weet inmiddels heel wat meer van haar stad. Achter veel gevels of gevelstenen zit immers een verhaal, een stukje geschiedenis. “Ja, ik ben natuurlijk geen echte Culemborgse”. Veel verhalen moet ze horen. Zoals van de oude confectiefabriek achter het pand van Ausems, waarin nu Kien zit. Soms hoort ze die van oude mensen die bij haar in het lab bloed komen prikken; ze vraagt ze er bewust naar. Zoals bij die gevelsteen aan de Oude Vismarkt nummer 12. ‘Hof van Holland’ staat erop. “Meneer Pothuizen vertelde me dat zijn familie, die een bodedienst onderhield, daar ook een cafeetje had.” De gevelsteen in het pand ernaast toont twee bijlen. Het was van de familie Beltjes, die het huis in 1911 renoveerde. De bijlen symboliseerden de verbasterde familienaam.
Aan de Oude Vismarkt is meer te zien. Een fraai stuk houtsnijwerk boven de zijdeur van het stadhuis, waar vroeger de gemeente-ontvanger zat, geeft het verhaal van Jan van Buren, die in 1428 de stad overviel en door visvrouwen in mootjes werd gehakt. “Aan hun blauwe schort ontlenen de Culemborgers hun bijnaam van Blauwlappen”, zegt Alies. In dezelfde straat ertegenover hangt ook het schild met de naam ‘De Toelast’, een oude herberg.
Er zijn een heleboel versieringen en gevelstenen die ons iets kunnen vertellen. “Meestal zie je die niet zo gauw, je moet er oog voor hebben”, zegt Alies Derwig. “Dan krijgt zo’n mooi, oud pandje toch een andere betekenis”.
Wie meer van die betekenissen wil weten, moet de komende tijd beslist eens in het museum naar de expositie van Alies Derwig gaan kijken.
Aan de Oude Vismarkt herinnert deze versierde deurstijl aan de overval van Jan van Buren.
Mark van ‘t Hof was destijds Culemborgs eerste ‘Monumentenambtenaar’. Hij werkte van oktober 1994 tot oktober 1999 bij de gemeente.
Marianne Budde was bestuurslid van het Oudheidkundig Genootschap A.W.K. Voet van Oudheusden, en had ook zitting in de gemeentelijke Monumentencommissie.
Kleur en Licht Design was een winkel op het adres Zandstraat no. 4.
Kledingzaak Kien zat destijds aan de Markt 48, en werd daarna Vögele. Nu zit er meubelwinkel HelloChair.
Van Alies Derwig-Witteveen verscheen in 1997 het boekje ‘Tekenen aan de wand. Een verrassende tocht langs de gevels van Culemborg’. Het werd uitgegeven door het Oudheidkundig Genootschap Voet van Oudheusden, dat in dat jaar 60 jaar bestond.
Een overzicht van ‘dertig jaar exposeren’ door Alies Derwig is in de maak. Je vindt het binnenkort op deze website.
